ఒక బౌద్ధ ఆశ్రమంలో ఒక జెన్ గురువు నివసించేవాడు. ఆయన దగ్గరకు ఒకరోజు ఓ వ్యక్తి వచ్చాడు. అతని ముఖంలో ఆందోళన స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. ‘గురువుగారూ! నా మనసు ఎప్పుడూ ప్రశాంతంగా ఉండటం లేదు. నిరంతరం ఏవేవో ఆలోచనలు వస్తుంటాయి. వాటిలో చాలా ప్రతికూలమైనవి. ఎంత ప్రయత్నించినా ఆలోచనలను ఆపలేకపోతున్నాను. దయచేసి నా మనసును ప్రశాంతంగా ఉంచుకోవడానికి ఏదైనా మంత్రం చెప్పండి’ అని వేడుకున్నాడు. అప్పుడు జెన్ గురువు చిరునవ్వుతో ‘నాయనా! ప్రతిరోజూ కొంతసేపు ధ్యానం చేయడం ప్రారంభించు. నీ మనసులో వచ్చే ఆలోచనలను గమనించడం నేర్చుకో. క్రమంగా నీలో ప్రశాంతత పెరుగుతుంది’ అని సూచించాడు.
అయితే ఆ వ్యక్తి వెంటనే స్పందించాడు. ‘గురువుగారూ! నేను ధ్యానం చేయడానికి ప్రయత్నించినప్పుడల్లా నా మనసులో మరిన్ని ఆలోచనలు వస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా ప్రతికూల ఆలోచనలు నన్ను మరింత బాధపెడుతున్నాయి. అందుకే ధ్యానం చేయడం నా వల్ల కావడం లేదు. దయచేసి నాకు ఏదైనా మంత్రం చెప్పండి’ అని మళ్లీ అడిగాడు. ఆ వ్యక్తికి మనసు స్వభావాన్ని అర్థమయ్యేలా చెప్పాలని గురువు నిర్ణయించుకున్నాడు. కోతి గురించి ఆలోచించకూడదు! జెన్ గురువు అతని చెవిలో ఒక మంత్రాన్ని చెప్పి ‘నాయనా! ప్రతిరోజూ ఒంటరిగా కూర్చుని ఈ మంత్రాన్ని జపించు. అయితే ఒక విషయం గుర్తుంచుకో. మంత్రం జపించేటప్పుడు మాత్రం కోతి గురించి అస్సలు ఆలోచించకూడదు’ అని చెప్పాడు.
ఆ వ్యక్తి ఆశ్చర్యపోయాడు. ‘గురువుగారూ! నేను జీవితంలో ఎప్పుడూ కోతి గురించి ప్రత్యేకంగా ఆలోచించలేదు. ఇప్పుడు దాని గురించి ఎందుకు ఆలోచిస్తాను? మీరు నిశ్చింతగా ఉండండి. తప్పకుండా మంత్రాన్ని జపిస్తాను’ అని సంతోషంగా ఇంటికి బయలుదేరాడు. ఇంటికి చేరుకున్నాక ఓ గదిలో ప్రశాంతంగా కూర్చుని కళ్లుమూసుకున్నాడు. గురువు చెప్పిన మంత్రాన్ని జపించడం ప్రారంభించాడు. కానీ ఇంతలోనే అతనికి గురువు చెప్పిన మాట గుర్తొచ్చింది. ‘కోతి గురించి అస్సలు ఆలోచించకూడదు!’ అంతే! అతని మనసులో కోతుల చిత్రాలు మెదలడం మొదలైంది. ఒక కోతి, రెండు కోతులు.. అలా అతని ఆలోచనలన్నీ కోతుల చుట్టూనే తిరగసాగాయి. వాటిని మనసులో నుంచి తొలగించాలని ఎంత ప్రయత్నిస్తే, అంతకంతకూ అవే గుర్తుకొస్తున్నాయి. చివరకు మంత్రం కంటే కోతుల గురించే ఎక్కువగా ఆలోచించసాగాడు. ‘అయ్యో! ఈ కోతుల ఆలోచనలను ఎలా ఆపాలి?’ అని తనలో తాను బాధపడ్డాడు.
ఇవి కూడా చదవండి
మళ్లీ స్నానం చేసి, కొత్త బట్టలు ధరించి, ప్రశాంతంగా కూర్చుని మంత్రాన్ని జపించడానికి ప్రయత్నించాడు. కానీ కళ్లుమూసుకున్న ప్రతిసారీ కోతులే గుర్తుకొస్తున్నాయి. అతని పరిస్థితి మరింత గందరగోళంగా మారింది. అసలు సమస్య మనసులోని ఆలోచనలను ఆపలేకపోవడం కాగా, ఇప్పుడు కోతుల ఆలోచనలే అతన్ని వేధించసాగాయి. మరుసటి రోజు ఉదయం ఆ వ్యక్తి నేరుగా జెన్ గురువు దగ్గరకు వెళ్లాడు. ‘గురువుగారూ! మీరు ఇచ్చిన మంత్రం వల్ల నా పరిస్థితి మరింత దారుణంగా మారింది. నిన్నటి వరకు నేను కోతుల గురించి అసలు ఆలోచించలేదు. కానీ ఇప్పుడు ఎప్పుడూ అవే గుర్తుకొస్తున్నాయి. వాటి ఆలోచనల నుంచి బయటపడలేకపోతున్నాను. దయచేసి నాకు సహాయం చేయండి’ అని వేడుకున్నాడు. జెన్ గురువు ప్రశాంతంగా అతని మాటలు విన్నాడు.
తర్వాత చిరునవ్వుతో ‘నాయనా! ఇప్పుడు నువ్వు ఆ మంత్రాన్ని జపించడం ఆపేయి. కోతుల గురించి ఆలోచించకూడదని ప్రత్యేకంగా ప్రయత్నించకు. కాసేపు ప్రశాంతంగా కూర్చో. నీకు నువ్వు ఎలాంటి ఒత్తిడీ పెట్టుకోకు’ అని చెప్పాడు. ఆ వ్యక్తి గురువు చెప్పినట్లే చేశాడు. మంత్రాన్ని జపించడం ఆపేసి, ప్రశాంతంగా కూర్చున్నాడు. ఆశ్చర్యం! కొద్దిసేపటికే కోతుల ఆలోచనలు తగ్గిపోయాయి. అతని మనసు మళ్లీ సాధారణ స్థితికి చేరుకుంది. అప్పుడు జెన్ గురువు అతనికి మనసు స్వభావం గురించి వివరించాడు. ‘నాయనా! నీకు ఒక ముఖ్యమైన విషయం అర్థమయ్యేలా చేయడానికే ఈ ఉదాహరణను ఉపయోగించాను. మనసు స్వభావం కూడా ఇలాగే ఉంటుంది. ఒక ఆలోచన రాకూడదని మనం ఎంత బలంగా ప్రయత్నిస్తామో, కొన్నిసార్లు అదే ఆలోచనపై మన దృష్టి అంత ఎక్కువగా కేంద్రీకృతమవుతుంది. ఒక స్ప్రింగ్‌ను ఎంత బలంగా నొక్కితే, దాన్ని వదిలినప్పుడు అంత వేగంగా పైకి ఎగురుతుంది కదా! మనసులోని ఆలోచనలను బలవంతంగా అణచివేయడానికి ప్రయత్నించడం కూడా కొన్నిసార్లు ఇలాంటి ప్రభావాన్నే చూపిస్తుంది. అందుకే మనసుతో యుద్ధం చేయడం మానేయాలి. ఆలోచనలు వస్తున్నాయని భయపడకూడదు. వాటిని వెంటనే ఆపేయాలని ప్రయత్నించకుండా, అవి వస్తున్నాయని గుర్తించి, వాటిని గమనించడం నేర్చుకోవాలి’ అని గురువు వివరించాడు.
‘ధ్యానం అంటే మనసులో ఒక్క ఆలోచన కూడా రాకుండా చేయడం కాదు. మనసులో వచ్చే ఆలోచనలను తీర్పు చెప్పకుండా గమనించడం. మనసు ఎక్కడికైనా వెళ్లినప్పుడు, దాన్ని బలవంతంగా లాగకుండా నెమ్మదిగా మళ్లీ ధ్యానంపై దృష్టి పెట్టడం. ఇలా నిరంతరం సాధన చేస్తే మన ఆలోచనలతో మనకున్న సంబంధం మారుతుంది’ అని చెప్పాడు. ఆ మాటలు విన్న వ్యక్తికి తన తప్పు అర్థమైంది. ఆలోచనలను బలవంతంగా అణచివేయడం కంటే, వాటిని అర్థం చేసుకోవడం ముఖ్యమని తెలుసుకున్నాడు.
ఈ కథలోని నీతి..
ధ్యానం మనకు మన ఆలోచనలను గుర్తించే అవకాశాన్ని ఇస్తుంది. ప్రారంభంలో ఆలోచనలు ఎక్కువగా ఉన్నట్లు అనిపించినా, దాని గురించి ఆందోళన చెందాల్సిన అవసరం లేదు. ఆలోచనలు వచ్చినప్పుడు వాటిని గుర్తించి, మళ్లీ శ్వాసపై లేదా ధ్యాన అంశంపై దృష్టి పెట్టవచ్చు. గుర్తుంచుకోండి.. మనసును ప్రశాంతంగా ఉంచుకోవాలంటే ప్రతి ఆలోచనతో పోరాడాల్సిన అవసరం లేదు. కొన్నిసార్లు ఆలోచనలను వాటి దారిన వాటిని వెళ్లనివ్వడమే ప్రశాంతతకు మొదటి అడుగు. మనసును జయించడం అంటే ఆలోచనలను పూర్తిగా ఆపేయడం కాదు.. వాటి ప్రభావానికి లోనుకాకుండా వాటిని గమనించడం నేర్చుకోవడం.
ప్రతికూల ఆలోచనలను బలవంతంగా అణచివేయాలని ప్రయత్నిస్తే, కొన్నిసార్లు అవే మనసులో మరింత బలంగా తిరుగుతాయి. వాటితో పోరాడటానికి బదులుగా, వాటిని ప్రశాంతంగా గమనించి, మన దృష్టిని మళ్లీ ప్రస్తుత క్షణంపై నిలపడం నేర్చుకోవాలి. మనసులోకి అనేక రకాల ఆలోచనలు వస్తుంటాయి. కొన్నిసార్లు భయం, ఆందోళన, గతంలో జరిగిన సంఘటనలు లేదా భవిష్యత్తు గురించి చింత మనల్ని ఇబ్బంది పెడతాయి. వాటిని అస్సలు ఆలోచించకూడదని ఎంత గట్టిగా ప్రయత్నిస్తే, మన దృష్టి మళ్లీ మళ్లీ వాటిపైనే పడవచ్చు. ఈ కథలో గురువు కోతి గురించి ఆలోచించవద్దని చెప్పగానే శిష్యుడికి అదే పదేపదే గుర్తుకొచ్చింది. దీని ద్వారా మనకు తెలిసేది ఏమిటంటే, ఒక ఆలోచనను బలవంతంగా తొలగించడానికి ప్రయత్నించడం కంటే, దానితో మనం ఎలా వ్యవహరిస్తున్నామనేది ముఖ్యం. ప్రతి ఆలోచనను నిజమని నమ్మకూడదు.. మనసులో ఒక ఆలోచన వచ్చిందంటే అది నిజమేనని లేదా తప్పకుండా జరుగుతుందని అర్థం కాదు.
ఉదాహరణకు ‘నేను పరీక్షలో విఫలమైతే?’ అనే ఆలోచన రావచ్చు. కానీ ఆ ఆలోచన వచ్చినంత మాత్రాన మనం విఫలమవుతామని చెప్పలేం. ఆలోచనను ఒక ఆలోచనగానే గుర్తించాలి. దానిని నిజమని నమ్మి భయపడకుండా, వాస్తవ పరిస్థితులను పరిశీలించి మనం చేయాల్సిన పనిపై దృష్టి పెట్టాలి. ఆలోచనలతో పోరాడకుండా వాటిని గమనించాలి.. మనసులో ప్రతికూల ఆలోచన వచ్చినప్పుడు, ‘నాకు ఇలాంటి ఆలోచన ఎందుకు వస్తోంది?’ అని మనల్ని మనమే నిందించుకోవాల్సిన అవసరం లేదు. అలాగే దాన్ని వెంటనే తరిమేయాలని ప్రయత్నించాల్సిన అవసరమూ లేదు. దానికి బదులుగా, ‘ఇప్పుడు నా మనసులో ఒక ఆందోళనకరమైన ఆలోచన వస్తోంది’ అని ప్రశాంతంగా గుర్తించాలి. ఆ ఆలోచనను విశ్లేషిస్తూ అందులోనే చిక్కుకుపోకుండా, మన దృష్టిని శ్వాసపై, చేస్తున్న పనిపై లేదా ప్రస్తుత క్షణంపైకి మళ్లించాలి.
మనసుకు ప్రశాంతత అలవాటు చేయాలి.. ధ్యానం, నెమ్మదిగా శ్వాస తీసుకోవడం, నిశ్శబ్దంగా కూర్చొని మన ఆలోచనలను గమనించడం వంటి సాధనలు మనసును అర్థం చేసుకోవడానికి సహాయపడతాయి. అయితే ధ్యానం అంటే ఆలోచనలన్నింటినీ పూర్తిగా ఆపేయడం కాదు. ఆలోచనలు వచ్చినప్పుడు వాటిలో కొట్టుకుపోకుండా, మళ్లీ మన దృష్టిని తీసుకురావడం నేర్చుకోవడం. గతాన్ని, భవిష్యత్తును తలచుకుంటూ వర్తమానాన్ని కోల్పోవద్దు.. గతంలో జరిగిన తప్పుల గురించి పదేపదే బాధపడటం, భవిష్యత్తులో జరగవచ్చని భయపడటం వల్ల ప్రస్తుతం చేయాల్సిన పనులపై దృష్టి తగ్గుతుంది. గతం నుంచి పాఠాలు నేర్చుకోవాలి. భవిష్యత్తు కోసం ప్రణాళికలు వేసుకోవాలి. కానీ వాటి గురించి అంతులేకుండా ఆలోచిస్తూ వర్తమానాన్ని వృథా చేయకూడదు. మన మనసులో వచ్చే ప్రతి ఆలోచనను నియంత్రించలేకపోవచ్చు. కానీ ఆ ఆలోచనకు ఎలా స్పందించాలో క్రమంగా నేర్చుకోవచ్చు. ప్రతికూల ఆలోచన వచ్చినందుకు మనల్ని మనం నిందించుకోవద్దు. దాన్ని గుర్తించి, అవసరమైతే దాని వెనుక ఉన్న వాస్తవాన్ని పరిశీలించి, మన దృష్టిని మళ్లీ మన లక్ష్యంపై నిలపాలి. మనశ్శాంతి అంటే మనసులో ఒక్క ఆలోచన కూడా రాకపోవడం కాదు. ఆలోచనలు వచ్చినా వాటికి బానిస కాకుండా ప్రశాంతంగా ముందుకు సాగడం.